Биз жөнүндө

Электрондук өз ара аракеттенүү борбору» мамлекеттик ишканасы жөнүндө

 

«Түндүк» ведомстволорлор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму деген эмне?

«Түндүк» ведомстволорлор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму – бул мамлекеттик жана муниципалдык органдарга, ошондой эле юридикалык жактарга, жарандарга жана уюмдарга электрондук түрдө мамлекеттик жана муниципалдык кызматтарды сунуштоо үчүн зарыл болуучу маалыматтар менен алмашууга мүмкүндүк бере турган маалыматтык тутум.
«Түндүк» долбоорунун максаты – мамлекеттик бийлик органдарында башкаруунун натыйжалуулугун жогорулатуу, коррупцияны олуттуу кыскартуу, жарандар жана ишкерлер үчүн аныкталган маалыматтарды алууну автоматташтыруунун жана камсыздоонун, мамлекеттик кызматтарды көрсөтүүлөрдүн сапаттуу жана ыкчам колдонуунун эсебинен бюрократиялык бөгөттөрдү төмөндөтүү.

«Түндүк» тутуму эмне үчүн керек?

«Түндүк» тутумун колдонуудан улам министрликтер, ведомстволорлор, мамлекеттик ишканалар, муниципалдык бийлик органдары же башка уюмдар (юридикалык жактар жана жеке жактар) бири бири менен маалыматты жарандардан маалымкаттарды сураштыруу зарылдыгысыз, тике алмаша алышат. Мында:
— «Түндүк» платформасы аркылуу өтө турган каалагандай аракетке автоматтык түрдө кол коюлуп, документ (маалымкат, отчет) болуп калат;
— ар бир уюмда анын «Түндүк» боюнча өз ара аракеттенүү тарыхы сакталат;
— тарыхка расмий кол коюлат, жана аны сотто пайдаланууга мүмкүн болот;
— каалагандай мамлекеттик орган кандай маалымат, кимге жана качан берилгенин дайыма билип турат;
— өз ара аракеттенүү тарыхын жасалмалоого мүмкүн эмес, ал автоматттык түрдө түзүлөт.
«Түндүк» тутумунун иштөө принциптери:
— ачык-айкындык: маалыматтар «Түндүк» тутуму аркылуу өткөн учурда маалыматтардын аныктыгы, айкындыгы, бүтүндүгү жана аны колдонуу мүмкүндүгү камсыздалат;
— жеткиликтүүлүк: «Түндүк» тутумун пайдалануучу эки маалыматтык тутумдардын ортосунда маалымат алмашуу учурунда камсыздалат;
— купуялуулук: маалыматтарды шифрлөөнүн жана кызматтан пайдалануунун эки деңгээлдүү (кош) авторизациялануусунун жардамы менен камсыздалат. «Түндүк» тутуму убактылуу үзүплүп калуудан жана кибератакалардан корголгон.
— технологиялык нейтралдуулук (платформадан көз карандысыздыгы) – «Түндүктүн» катышуучуларынын маалыматтык тутумдары маалымат алмашуунун жалпы эрежелерине, маалыматтык тутумдарды бир конкреттүү платформага көчүрүү зарылдыгысыз адаптацияланышат. «Түндүк» тутуму программалык камсыздоонун платформаларынан көз карандысыз колдонмо шлюзу катары ишке ашырылган. Башкача айтканда, мамлекеттик органда кандай программалык камсыздоо колдонулгандыгы мааниге ээ эмес, «Түндүк» тутуму каалагандай маалыматтык тутумга ыңгайланыша алат;
— көп тараптуулук: «Түндүк» тутумунун катышуучулары каалагандай кызмат көрсөтүүгө кирүү уруксатын суроо мүмкүндүгүнө ээ болушат.

«Түндүк» системасын ишке киргизүүсүн жөнгө салуучу ченемдик укуктук актылар

1. “Электрондук башкаруу жөнүндө” Кыргыз Республикасынын мыйзамы;
2. “Электрондук колтамга жөнүндө” Кыргыз Республикасынын мыйзамы;
3. “Жеке мүнөздөгү маалымат жөнүндө” Кыргыз Республикасынын мыйзамы;
4. “Түндүк” электрондук ведомстволор аралык өз ара аракеттенүү системасындагы маалыматтык системалардын өз ара аракеттенүүсүнө карата талаптарды бекитүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2018-жылдын 11-апрелиндеги № 200 токтому;
5. “Мамлекеттик маалыматтык системалар базасында камтылган маалыматты коргоо талаптарын бекитүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2017-жылдын 21-ноябрындагы № 762 токтому;
6. “Жеке маалыматтарды маалымат тутумдарында иштетүү учурунда аткарылышы жеке маалыматтардын корголушун белгиленген деңгээлде камсыз кылуучу, жеке маалыматтардын коопсуздугун камсыз кылууга жана коргоого талаптарды бекитүү жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2017-жылдын 21-ноябрындагы № 760 токтому;
7. “Кыргыз Республикасынын Маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетинин алдындагы “Электрондук өз ара аракеттенүү борбору” мамлекеттик ишканасын түзүү жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2018-жылдын 11-апрелиндеги № 201 токтому

«Түндүк» тутуму качан ишке киргизилген?

«Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму ишке киргизилген программалык камсыздоо (мындан ары – «Түндүк» тутуму), Кыргыз Республикасына Эстония тарабынан 2016-жылы өткөрүлүп берилген. Пилоттук, б.а. эксперименталдык режимде тутум бир нече ведомстволорнун ортосунда Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2016-жылдын 14-октябрындагы № 436-р буйругунун негизинде иштей баштаган.
2018-жылы тутумду толук масштабдуу ишке киргизүү үчүн өз алдынча болгон Кыргыз Республикасынын маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетине караштуу «Электрондук өз ара аракеттенүү борбору» мамлекеттик ишканасын түзүү чечилген.

Эл аралык тажрыйба

Азыркы мезгилде аталган тутум 20 өлкөдө иштетилүүдө. Адистердин эсептөөлөрү боюнча Эстониядагы ушуга окшош тутум – «Х-road» жылына 1 млрд еврого чейин жана 800 жыл жумуш убактысын үнөмдөөгө мүмкүнчүлүк берет.

Эстонияда:
— «X-road» тутумуна 647 коммерциялык уюмдар жана 487 мамлекеттик мекемелер туташтырылышкан;
— 2 580 маалымат сервистери бар;
— 2017-жылдын ичинде 563 276 147 өз ара аракеттенүү же маалымат алмашуулар жүргүзүлгөн;
— 99% мамлекеттик кызмат көрсөтүүлөр – онлайн түргө өткөн;
— 52 000 уюм кыйыр түрдө «X-Road» маалыматтар базасын колдонушат;
— 98% жарандар ID-карталарга ээ;
— 88% интернетти дайыма колдонушат.

2018-жылдын 23-апрелинде Кыргыз Республикасынын «Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутуму эл аралык таанууга татыктуу болгон, ал эми «Электрондук өз ара аракеттенүү борбору» мамлекеттик ишканасы X-Road – дүйнөдөгү электрондук платформанын операторлорунун үчүнчүсү болуп – Эстония жана Финляндиядан кийин көрсөтүлгөн (https://www.x-road.com).

Кыргыз Республикасындагы «Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутумун ким администрациялайт?

«Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутумун натыйжалуу ишке киргизүү максаттарында Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан Кыргыз Республикасынын маалыматтык технологиялар жана байланыш мамлекеттик комитетине караштуу «Электрондук өз ара аракеттенүү борбор» мамлекеттик ишканасы түзүлгөн (мындан ары – «ЭАБ» МИ).
«ЭАБ» МИнин максаты мамлекеттик органардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, мамлекеттик мекемелердин жана ишканалардын, ошондой эле юридикалык жана жеке жактардын электрондук форматта мамлекеттик жана муниципалдык кызмат көрсөтүүлөрдү жана электрондук башкарууну жүзөгө ашыруу учурундагы өз ара электрондук аракеттенүүнү камсыздоо эсептелет.
«ЭАБ» МИнин милдеттери төмөнкүлөр:
— «Түндүк» ведомстволор аралык электрондук өз ара аракеттенүү тутумун администирлөө жана техникалык камсыздоо;
— «Түндүк» тутумунун алкагында электрондук башкарууну жүзөгө ашыруу учурунда мамлекеттик органардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, мамлекеттик мекемелердин жана уюмдардын, ошондой эле юридикалык жана жеке жактардын ортосунда маалымат алмашууну камсыздоо.